Damiaanmuseum ondergaat metamorfose

Sinds eind mei steekt het Damiaanmuseum in Tremelo in een nieuw kleedje. Een doorgedreven renovatie van het bestaande kloostergebouw, de nieuwbouw van een ingesloten volume en een landmark in de vorm van een uitstekend torenvolume zorgden voor een ware facelift die van het museum een eigentijds en interactief belevingscentrum maken. 

Het gebouwencomplex dateert al van voor 1770. Een verbouwing tot klooster, een bijna complete vernieling door een hevige brand en een heropbouw: het behoort allemaal tot de rijke geschiedenis van dit waardevolle pand. Vanwege bouwkundige gebreken, plaatsgebrek en de nood aan een opfrissing van de museumbeleving, besloot de Gemeente Tremelo het gebouw en de invulling ervan  in een nieuw kleedje te steken. “Omdat het een beschermd monument is, moesten we ervoor zorgen dat het beeld van de bestaande gebouwen maximaal behouden bleef”, vertelt architecte Inge Vandewinkel (Sweco). “Een tweede uitdaging was dat we rekening moesten houden met de mogelijke toekomstige afbraak van de aangrenzende vleugel van het rust- en verzorgingstehuis Damiaan. Daarom kozen we voor een volledige nieuwbouw met één bouwlaag en kelder, waarbij de buitenwanden opgebouwd zijn uit betonnen sandwichpanelen met een buitenblad uit houten bekisting. Om visueel een duidelijke scheiding tussen nieuwbouw en bestaande gebouwen te verkrijgen, zetten we in op het aspect ‘contrast’. Met andere woorden: de nieuwbouw kreeg een totaal andere look and feel. Niettemin mocht dit volume niet domineren, want het moest letterlijk en figuurlijk ‘achterliggend’ zijn ten opzichte van het bestaande geboortehuis en klooster.”

Damiaanmuseum
Een nieuw torenvolume markeert de toegang via de voortuin van het museum.

Inspiratie gezocht bij Damiaan
Een nieuw torenvolume markeert de toegang via de voortuin van het museum. “Door de spanten van de bestaande zolder te vervangen, konden we deze ruimte benutten en ombouwen tot creatief lokaal”, vertelt Inge Vandewinkel. “De nieuwbouw bestaat uit een gemodelleerd volume in één bouwlaag met kelder, goed voor een oppervlakte van 220 m². De hoekig vormgegeven ruimte aan de straatzijde is opgebouwd uit een staalstructuur met drie verschillende hellingen, die aan de binnenzijde is afgewerkt met gipskartonplaten en die deze zaal een speels en geometrisch karakter geeft. Voor de buitenafwerking zochten we inspiratie bij Damiaan en het eiland Hawaï. Omdat hij schrijnwerker was, hebben we in de betonnen gevelpanelen een houten structuurtekening verwerkt. Daarnaast zijn ook de hellende dakvlakken uitgevoerd in hout en komt het materiaal eveneens terug in het interieur. De vormgeving van de toren volgt dezelfde lijn als het nieuwbouwvolume. Samen contrasteren ze mooi met de klassieke uitstraling van het bestaande klooster uit wit geschilderd baksteenmetselwerk.”

Heel wat onverwachte problemen
De realisatie van dit project was geen evidentie voor hoofdaannemer Postelmans Frederix uit Beringen. Projectleider Steven Frederix: “Tijdens de werkzaamheden zijn we op heel wat problemen gebotst. Zo was er sprake van enkele ‘ondergrondse verrassingen’ en was de oude betonplaat boven de achterliggende museumzaal niet meer in orde, waardoor we welfsels moesten plaatsen. In sommige ruimtes bleken geen ondervloeren te liggen, met als gevolg dat we dieper moesten uitgraven en betonvloeren moesten gieten. Omdat de muur zouten bevatte, was er een speciale folie nodig om mooi pleisterwerk te verkrijgen. In de nieuwbouw vormde het schuine dak met verschillende dakvlakken een serieuze bouwkundige uitdaging. Ook het bekleden van de toren met prefabelementen met onzichtbare bevestiging en het specifieke restauratiewerk – zoals het herstellen van het glas-in-lood, de beschermde mozaïekvloeren en het gietijzeren hekwerk – waren geen evidentie. En dan spreken we nog niet over de coördinatie van de 86 (!) onderaannemers en leveranciers. Maar een renovatie is altijd een groot avontuur. Dankzij het constructieve bouwteam bereikten we toch een hoogstaand eindresultaat. Vandaar dat we blij zijn dat het Damiaanmuseum op onze rijkelijk gevulde referentielijst staat. Zo’n mooi project geeft ons bedrijf een uitstraling tot buiten de landsgrenzen!”

Damiaanmuseum


Participanten aan het woord

2nd Track – Elektriciteitswerken
Bij de renovatie van het Damiaanmuseum werd de volledige elektriciteit vernieuwd door 2nd Track uit Wimmertingen. Deze onderneming kwam in 2012 voort uit een firma die actief was in audio-oplossingen en legt zich toe op ordelijke, op maat gemaakte oplossingen waarbij de klant centraal staat. “Aanvankelijk lag de focus eerder op de particuliere markt, maar onze kennis en ambitie leidden 2nd Track uiteindelijk naar industriële installaties, voornamelijk in utilitaire gebouwen”, vertelt zaakvoerder Rob Vandenryt. “We werken geregeld samen met Postelmans-Frederix en konden in dit kader al meewerken aan de school ‘Art Basics for Children’ in Schaarbeek, het nieuwe waterreservoir met uitkijkplatform van de Watergroep in Velm, een gebouw van de Kunstacademie in Brussel en verschillende andere scholen.”

In het Damiaanmuseum stond 2nd Track in voor de volledige vernieuwing van de bekabeling, stopcontacten, databekabeling, brand/inbraakdetectie en toegangscontrole. Daarnaast voerde ze een relighting uit, inclusief verlichting van Fagerhult, richtbare trackspots van LTS light, led downlights van Osram en een DALI-sturing van Helvar. Iedere lamp kan specifiek aangesproken worden aangesproken en met de juiste lichtwaarde worden ingesteld. In totaal ging het om 107 lichtpunten, meer dan 3 kilometer elektrische bekabeling, 3 kilometer databekabeling en 60 meter kabelbanen. Rob Vandenryt: “Het Damiaanmuseum was een van onze grotere projecten, want we hebben er gedurende een maand tijd met drie personen gewerkt. Samenwerken met de artistiek verantwoordelijke was niet altijd gemakkelijk omdat hij met een kunstzinnige blik naar het project keek en wij zijn ideeën naar de praktijk moesten zien te vertalen. Maar zoals eerder aangehaald: bij ons staat de klant centraal. We hebben dan ook met het grootste plezier gezocht naar oplossingen die een bijdrage konden leveren aan het geheel in plaats van een storend element in het museum te vormen.”


JSD Spuitisolatie – Gespoten PUR-isolatie
Om een zo laag mogelijk E-peil te behalen, is er bij de renovatie van het Damiaanmuseum veel aandacht besteed aan de isolatie. Zo kreeg het volledige gelijkvloers een laag PUR-isolatie van 6 cm. Ondank het feit dat het om bijna 230 m² ging, klaarde JSD Spuitisolatie uit Bierbeek de klus in één werkdag. Deze firma, die in 2006 werd opgericht door Johan Swinnen en Daniël Schol, is dan ook gespecialiseerd in het isoleren van gebouwen met gespoten polyurethaanschuim. Vandaag telt ze  vijftien personeelsleden, die samen zowel residentiële als grote projecten verwezenlijken. Zaakvoerder Daniël Schol: “Vandaag spuiten we gemiddeld 15.000 m³ isolatie per maand. Dat gaat van zoldervloeren en kruipkelders tot gebouwen van enkele duizenden vierkante meter. Zo verzorgden we 11.000 m² isolatie in het Leopoldspark in Tessenderlo en meer dan 6.000 m² in de kruipruimte van de Mahatma Ghandi-wijk in Mechelen. We proberen vooral het verschil te maken met de kwaliteit van het geleverde werk en de naservice. Bovendien profileren we ons de laatste jaren als dé specialist in polyurethaan op basis van water in plaats van giftige chloorkoolfluorwaterstofgassen. Het Damiaanmuseum was een kolfje naar onze hand: we konden er duidelijk expertise demonstreren. De grootste uitdaging was het zo vlak mogelijk houden van de PUR-isolatie. Er was immers maar weinig ruimte voor de verdere vloeropbouw, vooral in de zone waar het steentapijt geplaatst werd. Met ons team van ervaren vakmensen was het echter geen enkel probleem om het verwachte resultaat te leveren.”


Damiaanmuseum
Door de spanten van de bestaande zolder te vervangen, kon deze ruimte omgevormd worden tot creatief lokaal.

Deservis – HVAC
De realisatie van de volledige HVAC van het Damiaanmuseum gebeurde door Deservis uit Geel, onderdeel van de divisie Spie Building Services Noord van de Spie Groep. De firma met meer dan 45 jaar ervaring in de installatie, het onderhoud en het beheer van HVAC- en sanitaire installaties, telt vandaag zo’n 120-tal medewerkers, die verdeeld zijn over de vestigingen in Lokeren, Leuven en Geel. “Het Damiaanmuseum was het typevoorbeeld van een project waarbij we ons als een visje in het water voelden”, vertelt projectmanager Tom Van Dyck. “Samen met de bouwheer en het studiebureau ontwikkelden we een kostenefficiënt, duurzaam en onderhoudsvriendelijk systeem dat de aanwezigen in elke omstandigheid het beste comfort biedt. We kozen voor een oplossing waarbij lucht-luchtwarmtepompen van Samsung voor de volledige verwarming en koeling van het gebouw zorgen. De ventilatie gebeurt door een Systemair-luchtgroep met een debiet van 2420 m³/h. De warmte en koelte uit de afgezogen lucht wordt via een thermisch wiel gerecupereerd om de aangetrokken lucht opnieuw op te warmen of af te koelen. Vandaar dat het Damiaanmuseum een bijzonder energiezuinig gebouw geworden is, waar het dankzij een uitgekiende HVAC altijd erg aangenaam vertoeven is.”


Technische Fiche 

Bouwheer Gemeente Tremelo
Architect Arteum Architects (Hasselt)
Studiebureau Sweco Belgium (Hasselt)
Hoofdaannemer Postelmans Frederix (Beringen)

Damiaanmuseum

Tekst | Els Jonckheere       Beeld | Lander Loeckx, Damiaanmuseum