Platform voor de bouw
Wie de kasteelsite in het centrum van Berlare betreedt, treft een bruisende plek aan waar inwoners en bestuur elkaar ontmoeten. De administratieve dienstverlening op de historische site is vandaag volledig operationeel. Daarmee bereikt een lang restauratie- en herbestemmingstraject een zichtbaar kantelpunt: het achttiende-eeuwse kasteel, ooit een private enclave, groeit uit tot een open en toekomstgericht administratief centrum.
Het project bouwt verder op een verhaal dat al in 2008 begon, toen de gemeente het domein aankocht en het park omvormde tot groene long in de dorpskern. Ook het beschermde patrimonium kreeg een nieuwe betekenis. “We wilden geen reconstructie, maar een herdefiniëring”, zegt Maarten Van Landeghem, projectleider en bestuurder bij Bressers Architecten. “Het doel was om het gebouw voor iedereen toegankelijk te maken, zonder zijn historische ziel te verliezen. Het verleden moest niet botsen met het heden, maar ermee samenvloeien.”
Die visie vertaalde zich in een consequente keuze voor versterking van de bestaande kwaliteiten. Behoud van historische structuren en bouwmaterialen bleef het uitgangspunt. Denk daarbij aan de leesbaarheid van de oorspronkelijke kamerindeling en de waardevolle elementen zoals de gewelfde kelder en de eiken kapconstructie. Meer recente ingrepen werden waar mogelijk teruggedraaid om de ruimtelijke logica van het kasteel opnieuw leesbaar te maken.
Tegelijk was er ruimte voor hedendaagse architectuur, altijd op een doordachte manier. Nieuwe ingrepen werden vooral geïntegreerd in zones die in het verleden al zwaarder waren aangepast. Zo werd een huislift zorgvuldig ingepast tussen bestaande vloer- en dakstructuren. Materialen en kleuren sluiten aan bij het historische karakter: warme aardetinten, hout en staal laten oud en nieuw in elkaar overvloeien zonder te contrasteren.
Achter de schermen schuilt een complex technisch verhaal. De kelder werd uitgediept om plaats te bieden aan vergaderzalen en een personeelsrefter, waarbij het gebouw tijdelijk werd geschoeid. Tegelijk moesten technieken hun weg vinden in een structuur die nooit ontworpen was voor moderne installaties. Ventilatie, leidingen en brandwerende ingrepen vroegen een voortdurende dialoog tussen ontwerp en uitvoering.
Een centraal stookgebouw voedt via een ondergronds netwerk het kasteel en de bijgebouwen. Het binnenplein vormt daarbij de ruimtelijke en functionele schakel tussen de drie gebouwen en bundelt onder meer het onthaal en de technische functies. “Het was vaak een kwestie van onderzoeken, testen en bijsturen, maar net die zoektocht maakt restauratieprojecten zo boeiend”, vertelt Maarten Van Landeghem nog.
Ondanks de erfgoedcontext werd er sterk ingezet op duurzaamheid. Voor de verwarming van het kasteel en de bijgebouwen werd gekozen voor een hybride systeem met een bodem-waterwarmtepomp, gekoppeld aan een BEO-veld tussen de bestaande bomen, aangevuld met een gasketel. Isolatie en luchtdichtheid werden maximaal verbeterd, met respect voor historische raamprofielen en dakstructuren. Ook het materiaalgebruik kreeg de nodige aandacht. Bakstenen en hout werden zoveel mogelijk hergebruikt.
De samenwerking tussen het lokaal bestuur, de erfgoeddiensten en de ontwerp- en bouwpartners verliep constructief, in een proces van voortdurende afstemming. Budget, regelgeving en verwachtingen evolueerden, maar het gemeenschappelijke doel bleef overeind: het kasteel opnieuw laten leven.
Voor Berlare betekent het project meer dan een nieuw gemeentehuis. Het opent een gebouw dat eeuwenlang gesloten bleef. “Als ontwerper is het een unieke kans om een nieuwe, kwalitatieve architecturale laag toe te voegen aan een historische context”, besluit Maarten Van Landeghem. “Zo geven we het gebouw een nieuwe toekomst én opnieuw betekenis.”
Strobbe Mobility Solutions – Platformlift
Bij de herbestemming van het kasteel van Berlare speelt toegankelijkheid een sleutelrol. Voor Strobbe Mobility Solutions, specialist in lift- en mobiliteitssystemen, betekende dit een technisch én esthetisch uitdagend traject. “In een historisch gebouw moet technologie zich discreet inpassen”, vertelt bestuurder Sarah De Smet. “Daarom werd er gekozen voor een volledig geïntegreerde platformlift die diagonaal over de trap beweegt. Deze hydrolift is quasi onzichtbaar wanneer hij niet in gebruik is.” Tussen het eerste ontwerp en de uitvoering lagen meerdere jaren van overleg met bouwheer, architect en aannemer. De lift werd volledig volgens de normen ontworpen en zelfs geplaatst voor de definitieve trapconstructie aanwezig was. Deze aanpak vroeg om een doorgedreven voorbereiding en duidelijke afspraken. De ruwbouw en basisvoorzieningen werden gerealiseerd door de aannemer, de volledige technische installatie en afwerking nam Strobbe zelf in handen. Het hydraulische systeem, met pompinstallatie in de kelder, garandeert een stille en betrouwbare werking. Strobbe Mobility Solutions, familiebedrijf gespecialiseerd in liftsystemen en parkeertechnologie, ziet de vraag naar geïntegreerde toegankelijkheidsoplossingen sterk groeien. “Toegankelijk bouwen wordt een vanzelfsprekend onderdeel van hedendaagse architectuur, zowel in publieke gebouwen als in de residentiële markt”, besluit Sarah De Smet. Het project in Berlare toont hoe innovatieve mobiliteitstechniek en erfgoed perfect samengaan: op maat gemaakt, onzichtbaar waar nodig en essentieel in gebruik.
TECHNISCHE FICHE
Bouwheer Gemeente Berlare
Architect Bressers Architecten (Gent)
Hoofdaannemer(s) TM Artes Woudenberg (Brugge) – Artes Roegiers (Beveren-Kruibeke-Zwijndrecht)
