Platform voor de bouw
In Tervuren wordt deze dagen de laatste hand gelegd aan de grootschalige reconversie van de historische Panquin-site. Waar ooit soldaten gestationeerd waren, verrijst een nieuwe woon- en verblijfsomgeving in een publiek toegankelijk park met een grote vijver, waarrond vier nieuwbouwvolumes met zes handelsruimtes en een honderdtal appartementen gegroepeerd zijn. De restanten van de voormalige militaire kazerne – het Hoefijzergebouw en de Orangerie – zijn op hun beurt gerestaureerd en worden omgetoverd tot een viersterrenhotel met 108 kamers, inclusief congres- en wellnessfaciliteiten, een restaurant, polyvalente zalen en het gemeentelijk museum.
De Panquin-kazerne was oorspronkelijk een uitbreiding van het kasteel van de hertogen van Brabant, dat omstreeks 1750 werd opgetrokken. Het kasteel ging 32 jaar later al tegen de grond, maar de buitenkant van de uitbreiding met paardenstallen, koetshuizen, logementen voor het personeel en orangerie bleef quasi ongewijzigd. De gemeente kocht het voormalige militaire domein over van het ministerie van Defensie en schreef een wedstrijd uit om de site te herbestemmen, met de bedoeling om de connectie met het centrum en het omliggende landschap te herstellen en te versterken. Het consortium onder leiding van projectontwikkelaar ION en Participatiemaatschappij Vlaanderen (PMV) kreeg de DBFM-opdracht voor de reconversie van de 3,7 hectare grote site toegewezen, met czaar architecten, studio WAAGA en het Italiaanse bureau C+S Architects als ontwerppartners.
“Allereerst hebben we het masterplan voor de volledige site uitgewerkt”, vertelt Gert Standaert van czaar architecten. “Voor het architecturale luik hebben we de krachten gebundeld met C+S Architects, waarbij we zelf de ontwerpopdracht voor de wind- en waterdichte ruwbouw van het hotel en nieuwbouwblokken Park en Poort voor onze rekening namen. De overige twee nieuwbouwblokken – Plein en Toren – zijn dan weer van de hand van studio WAAGA. Koplamp architecten boog zich specifiek over het erfgoedluik van dit project, Bureau Bouwtechniek stond in voor de werfopvolging bij de realisatie van de wind- en waterdichte ruwbouw van het hotel en OMGEVING leidde de omgevingsaanleg in goede banen.”
Het Hoefijzergebouw en de Orangerie, die sinds 2004 officieel erkend zijn als erfgoed, vormen het hart van het nieuwe complex. Deze karakteristieke volumes werden in ere hersteld en herbestemd tot een 9800 m² groot viersterrenhotel van Martin’s Hotels (met de naam Martin’s Panquin). Ook het gemeentelijk museum is ondergebracht in het Hoefijzergebouw.
“De restauratiewerken vergden een bijzondere aanpak vanwege enkele specifieke uitdagingen, los van de vernieuwing van de gevelbepleistering, het buitenschrijnwerk en het dak”, legt Gert Standaert uit. “Zo is het gelijkvloers volledig getrapt door de hellende ondergrond, wat het erg moeilijk maakte om het gros van de kamers integraal toegankelijk te maken met een beperkt aantal liften. Ook voldoen aan de strikte brandnormering bleek geen evidentie.”
Hetzelfde gold voor de implementatie van de technieken en de optimalisatie van het akoestisch comfort. “Vooral omdat de bestaande gebouwen er niet op voorzien waren en omdat alle bijbehorende ingrepen van buitenaf bekeken onzichtbaar moesten blijven”, zegt Gert Standaert. “Dit hebben we opgelost met akoestische schermen, de integratie van speciale ventilatieroosters in de hellende daken enzovoort. Daarnaast maakt een extra verbinding in glas en aluminium het Hoefijzergebouw en de Orangerie bruikbaar voor hun nieuwe functie zonder afbreuk te doen aan hun erfgoedwaarde.”
Aanvullend op de herbestemming van de historische gebouwen omvat het Panquin-project eveneens een woonuitbreiding van 12.300 m², in de vorm van vier nieuwbouwvolumes die elk een eigen karakter hebben, maar toch duidelijk één geheel vormen. “Qua inplanting hebben we ervoor geopteerd om één nieuwbouwvolume te koppelen aan het hotel. Dat kreeg de naam Poort, aangezien het als poort naar het centrum van Tervuren fungeert en plaats biedt aan 1000 m² gelijkvloerse commerciële ruimtes”, legt Gert Standaert uit. “De drie andere nieuwbouwblokken – Park, Plein en Toren – bevinden zich aan de andere kant van de site, zodat daartussen een grote vijver kon worden aangelegd. Op die manier konden we ook meteen een natuurlijke corridor tot stand brengen tussen kasteeldomein de Robiano en de vijvers van het Park van Tervuren, wat de inbedding van het project in de groene omgeving ten goede komt.”
Dit laatste was ook een van de belangrijkste uitgangspunten voor de gevelafwerking. “Met zijn witte en zwarte betonpanelen zoekt Poort aansluiting bij het hotel, dat witte sierpleister combineert met zwarte dakleien”, aldus Gert Standaert. “Met zijn genuanceerde gevelsteen sluit Park dan weer aan bij het achterliggende bos, inclusief afschuining van het metselwerk naar de ramen toe om een zekere dieptewerking en een slanke uitstraling te creëren. Plein en Toren zijn op hun beurt uitgewerkt in een lichte natuursteen, als een soort spiegeling van de Orangerie aan de andere kant van de site. Een belangrijke architecturale rode draad zijn de teruggetrokken dakverdiepingen van de nieuwbouwvolumes, die zijn uitgewerkt in gecoate zink. Deze laatste heeft dezelfde bronstint als de ramen en zorgt voor visuele samenhang.”
Ook in technisch en energetisch opzicht lag de lat erg hoog. Alle gebouwen – inclusief het hotel – zijn immers aangesloten op een fossielvrij warmtenet. Onder het binnenplein van het Hoefijzergebouw is een BEO-veld aangelegd, waarvoor een honderdtal boringen van 110 meter diep zijn uitgevoerd. Daarnaast leveren PV-panelen op de daken groene stroom en wordt er niet enkel aan regen-, maar ook grijswaterrecuperatie gedaan, met name voor het spoelen van de toiletten in verschillende gebouwdelen.
Het Panquin-project zit inmiddels in de finale fase. Gebouwen Park en Poort zijn reeds in gebruik, de oplevering van Plein en Toren is voor binnenkort. De wind- en waterdichte oplevering van het hotel is eveneens achter de rug en de interieurinrichting is volop aan de gang. De omgevingsaanleg van de middenzone met de nieuwe vijver moet het plaatje de komende maanden compleet maken. “Het is dus nog even wachten op het eindresultaat, maar wij kijken alvast positief terug op onze eigen inbreng”, besluit Gert Standaert. “De architecturale uitstraling van de nieuwbouwvolumes is top en wat het hotel betreft, zijn we erin geslaagd om alle technische en functionele toevoegingen mooi weg te werken en de historische architectuur voor zich te laten spreken. De leukste reactie die we in dit verband kregen, is de opmerking dat er schijnbaar niets wezenlijks veranderd is en dat de bestaande gebouwen er opnieuw uitzien zoals ze ooit bedoeld waren. Een erg mooi compliment!”
TECHNISCHE FICHE
Bouwheer Participatiemaatschappij Vlaanderen (Brussel) en ION (Waregem)
Architect czaar architecten (Leuven) en C+S Architects (Treviso, Italië) i.s.m. studio WAAGA (Tervuren), Koplamp architecten (Roeselare) en Bureau Bouwtechniek (Antwerpen)
Hoofdaannemer(s) Denys (Gent) en Louis De Waele Construction (Watermaal-Bosvoorde)
Aluminium buitenschrijnwerk KA construct (Beerse)
CS Raamconstructies –Buitenschrijnwerk restauratiegedeelte
Dat de erfgoedvolumes op de Panquin-site opnieuw schitteren als weleer is mede te danken aan CS Raamconstructies. In opdracht van ION rustte de firma uit Oud-Turnhout het Hoefijzergebouw en de Orangerie uit met stalen buitenschrijnwerk in een geanodiseerde bronstint (via poedercoating). “In totaal ging het om een volume van 620 m²”, vertelt Ward Wagemans, projectleider van de staalafdeling bij CS Raamconstructies. “In functie van de raamvleugels, die zo smal mogelijk moesten zijn om een subtiele integratie in het historische gevelbeeld te garanderen, hebben we verschillende staalprofielen van Jansen AG gecombineerd, waaronder Janisol en Arte 66. Daarnaast plaatsten we ook het aluminium buitenschrijnwerk van de nieuwe transparante verbinding tussen beide gebouwen. Projecten van deze omvang met stalen schrijnwerk zijn eerder zeldzaam, maar kunnen we zeker aan, temeer omdat we indien nodig flexibel kunnen omspringen met onze productie- en plaatsingscapaciteit. En ook de erfgoedcontext was allerminst vreemd voor ons, want we dragen regelmatig ons steentje bij aan de renovatie en restauratie van historische gebouwen. Daar hebben we eens te meer de vruchten van geplukt in het kader van deze prachtige realisatie. Het eindresultaat mag er wezen!”
De Doncker – Leverancier bouwmaterialen
Voor het gros van de courante bouwmaterialen die nodig waren voor de realisatie van het Panquin-project gingen hoofdaannemers Denys en Louis De Waele Construction aankloppen bij De Doncker. Dit familiebedrijf, dat al 103 jaar actief is, telt vandaag meer dan negentig werknemers, die onder leiding van de vierde generatie opereren vanuit vier vestigingen. Als referentie in zijn vakgebied is De Doncker een gekende naam in de Denderstreek, het Pajottenland en de Vlaamse Ardennen, maar intussen reikt de reputatie van de onderneming dus ook tot Tervuren. “Panquin was een mooie werf, onder meer door de hoeveelheid en diversiteit van de materialen die we er moesten leveren (kalkzandsteen, betonstenen, gipsblokken, isolatie, gevelsteen, steenstrips, potten en balken voor de nieuwe vloeren in het restauratiegedeelte …)”, vertelt Dylan Luypaert, Business Unit Manager ruwbouw bij De Doncker. “Om een correct en aantrekkelijk voorstel te kunnen uitwerken, zijn we allereerst ter plaatse gegaan. Vervolgens hebben we alle materialen en de vereiste mortelsilo’s just in time aangeleverd, in nauwe samenspraak met de werfleiding. Dankzij onze goede voorbereiding, grote vrachtwagenvloot, ruime aanbod en uitgebreide stock is alles vlot en voorspoedig verlopen. We zijn in alle takken van de bouw aanwezig en hebben voor ieder vakgebied een specialist in huis die klanten met raad en daad kan bijstaan. Daardoor kunnen we steeds snel en stipt reageren, wat ook in het kader van dit bijzondere project een enorme meerwaarde is gebleken.”
KA Construct – Aluminium buitenschrijnwerk nieuwbouwvolumes
Ook KA Construct uit Beerse droeg zijn steentje bij aan de realisatie van het Panquin-project, meer bepaald als constructeur van het aluminium buitenschrijnwerk van de nieuwbouwvolumes. “Gezien de moeilijkheidsgraad – vier totaal verschillende gebouwen gecombineerd in één project – was dit een erg interessante opdracht. Om fouten te vermijden, was een zeer doorgedreven detaillering cruciaal”, vertelt projectleider Herman Vorsselmans. “De ventilatieroosters die in opbouw op de ramen van de appartementen zijn geplaatst, zijn op maat ontworpen in samenwerking met Renson om een hoge akoestische waarde te combineren met een hoge luchtdoorlaat. Bijkomend zijn er ook zonwerende screens met motoren voor elektrische bediening geïnstalleerd, ingewerkt in de spouw (MS7). Het was een uitdaging om te voldoen aan alle eisen inzake isolatiewaarde, zonwering en verhoogd akoestische comfort. Toch zijn we tot een ontwerp gekomen waarin de architecten en het studiebureau zich volledig konden vinden. Onze technische kennis heeft in dit verband de doorslag gegeven, samen met de zekerheid die we steevast bieden op het vlak van levering en planning. Dit high-end project in Tervuren krijgt een mooi plekje op onze referentielijst.”
