Platform voor de bouw
De skyline van Amsterdam is eens te meer een bijzondere blikvanger rijker. De 90 meter hoge BrinkToren is met zijn unieke architecturale signatuur en energiepositieve karakter zonder meer het pièce de résistance van de Overhoekswijk ten noorden van het historisch centrum. Het imposante volume is integraal uitgerust met een gevel in kant-en-klare prefabbetonnen modules, inclusief naadloos geïntegreerd buitenschrijnwerk, ingestorte baksteenstrips en plug-and-play PV-panelen. Bovendien is de toren omringd door een cascade van dakvlakken, die als collectieve buurttuinen zullen fungeren en als ‘polderdaken’ ook cruciale schakels vormen in het waterbeheer.
Als symbool van sociale verbinding slaat de BrinkToren expliciet de brug met de karakteristieke Van der Pekbuurt, een voormalige arbeiderswijk aan de andere kant van het Buiksloterkanaal. “Dit komt zowel in de architectuur als de volumetrie en de materiaalkeuze tot uiting”, vertelt Arne Lijbers, architect-partner bij Mecanoo. “Waar de sculpturale BrinkToren aan de ene zijde breder is om visueel aan te sluiten bij de robuuste aanpalende torens in Overhoeks, heeft de kant die uitkijkt op de Van der Pekbuurt een slankere, getrapte vormgeving. Door geleidelijk af te bouwen creëert hij een organische overgang, inclusief ambachtelijke materialen en architectuur die naadloos aansluiten bij de kleinschaligheid en romantiek van de Van der Pekbuurt. Vandaar ook de keuze voor gevels in een warme terracottakleur – een knipoog naar de Amsterdamse Schoolarchitectuur uit de jaren 1920 – en elegante, afgeronde hoeken.”
Naast de sociale en architecturale kwaliteit verdient ook het uiterst duurzame karakter van de BrinkToren extra aandacht. Met een negatieve EPC-score staat hij te boek als de eerste energiepositieve woontoren van Nederland. Dit is te danken aan een optimale oriëntatie, een uitmuntend isolatiepeil, uiterst efficiënte geothermische verwarming en koeling, een ‘zonnegevel’ met 750 PV-panelen en een ‘powernest’ voor de opwekking van wind- en zonne-energie in de kroon van het gebouw. Daarnaast is het niet enkel figuurlijk, maar ook letterlijk een groene toren. Enerzijds is hij omgeven door een cascade van ‘brinken’, die fungeren als gemeenschappelijke buurttuinen en de inspiratie leverden voor de naam van het gebouw. Anderzijds zijn ook de collectieve binnen- en daktuinen volledig verweven in het ontwerp.
Al vroeg in het proces kwamen de architecten uit bij prefabbeton voor de realisatie van de gevel. “We wilden graag een nieuw ‘monument’ creëren en veel ambacht in de gevel stoppen. In eerste instantie door gebruik te maken van baksteen, in overeenstemming met de bebouwing in de Van der Pekbuurt, maar daarnaast zagen we ook veel potentieel in het gebruik van prefab architectonisch beton, met name om dat ambacht van weleer te benaderen met nieuwe bouwtechnieken en het gebouw snel en efficiënt te kunnen realiseren”, legt Arne Lijbers uit.
Daarvoor ging Mecanoo aankloppen bij Loveld. De 837 gevelmodules, die zijn opgevat als prefab sandwichelementen en zijn toegepast in een uitgekiende compositie van meer dan dertig verschillende typologieën, zijn dus van Belgische makelij. Ze bestaan uit een buitenschil in rood architectonisch beton met een gezuurde afwerking en baksteen, in combinatie met hoogwaardige isolatie en een binnenschil in dragend grijs beton. Met hun horizontale banden en verticale penanten creëren ze samen een organisch gevelbeeld met de nodige ritmiek.
Wat de buitenschil van de BrinkToren uniek maakt, is dat alle aanvullende bouwmaterialen, het buitenschrijnwerk en de technieken voorgemonteerd of zelfs naadloos geïntegreerd werden in de prefabbetonnen sandwich- elementen (verdiepingshoge raamkozijnen, beglazing, balustrades, elektrotechnieken, PV-panelen, water- en winddichting …). Op de baksteengevels van het gelijkvloers na is zelfs ook al het gevelmetselwerk mee ingestort, in de vorm van rode baksteenstrips. Naarmate de hoogte toeneemt, krijgt de gevel van de BrinkToren een ander karakter. Op de onderste bouwlagen sluit hij met zijn horizontale geleding en metselwerkgevels aan bij de menselijke schaal, terwijl hij naar boven toe een verticale geleding krijgt en alsmaar zakelijker en abstracter wordt. Daar is meer gewerkt met geprofileerde structuurmatten in de bekisting om extra textuur te verkrijgen, in combinatie met de glad gezuurde horizontale banden en verticale penanten.
De fragiele gevelmodules, die soms tot bijna 10 meter breed, meer dan 4 meter hoog en 11 ton zwaar waren, werden met behulp van zware kranen naar boven gehesen, via touwen op hun plaats getrokken en aan elkaar gekoppeld met kierdichtingen. “Door de nodige overlap te voorzien, konden we de onvermijdelijke naden piekfijn uitlijnen. Aangezien deze ook een ritmisch onderdeel van het ontwerp vormen – als een soort raamwerk in de gevel – hebben we daar vooraf veel tijd en energie aan gespendeerd, zodat we alles op punt konden stellen. Het was erg spannend om te zien of dit in de praktijk ook effectief zo zou uitpakken. Gelukkig is dat wel degelijk het geval. De sculpturale uitstraling die we voor ogen hadden komt perfect tot uiting via de gelaagdheid van de gevelmodules”, besluit Arne Lijbers.
