Platform voor de bouw
In het centrum van Beverst, een deelgemeente van Bilzen-Hoeselt, maakt de voormalige pastorie na jarenlange leegstand weer deel uit van het publieke leven. Ze fungeert er niet als een kerkelijk reliek, maar – als resultaat van een vernieuwend civiel programma – als één samenhangend geheel van stedenbouw, landschap, architectuur en interieur.
“De pastorie dateert uit 1862 en vroeg om een bedachtzame benadering, een aanpak die haar als erfgoed respecteert zonder haar in de tijd te verstenen”, geeft projectarchitect Niels Dujourie van a2o architecten mee. “Daarom gingen we in dit geval niet over tot conservering van het erfgoed, maar bekeken we het als een bron van mogelijkheden en beperkingen tot transformatie. We zochten daarbij naar een evenwicht tussen behoud en verandering – niet als compromis, maar als een bewust in stand gehouden spanning. Het behoud fungeert daarbij als basis voor verandering en tegelijk als manier om het bestaande te laten voortbestaan.”
Die conceptuele aanpak kreeg een tastbare vorm in de materiële keuzes, zoals de zorgvuldige detaillering en de ingetogen materialiteit van de toevoegingen. “Zo bewaarden we de vloeren die waren aangelegd met hout of natuursteen. Andere vloeren, die aanvankelijk waren samengesteld uit cementtegels, waren totaal gedegenereerd en eerder al deels vervangen door andere materialen, zoals laminaat. Deze vloeren hebben we overal vervangen door nieuwe cementtegels. We letten erop dat oud en nieuw duidelijk leesbaar bleven en elkaar versterken, zonder dat de originele aspecten in nostalgie zouden vervallen of de toe-
voegingen zich als referentiële nieuwigheid zouden manifesteren. Een voorbeeld daarvan is de kleurkeuze voor de oranjerie. Die is afgewerkt met een lichtkleurige lak met een zweempje rood”, legt Niels Dujourie uit.
Het grotendeels originele hoofdvolume onderging een zorgvuldige restauratie. De vervallen en deels verbouwde zijvleugels zijn gesloopt en heropgebouwd naar analogie met de historische volumetrie. “Een van de pastoors had ooit een zijvleugel omgevormd tot autogarage. We herstelden de materiële en proportionele samenhang ervan door mergelstenen omlijstingen en ijzeren roosters te recupereren. Het centrale volume en de zijvleugels zijn nu ook weer helemaal symmetrisch.”
Nieuw is de uitbouw achteraan in de vorm van een orangerie, een bijna volledig beglaasd volume in een staalstructuur met CLT-dak.
Dit contrasteert met de massieve baksteenarchitectuur van het hoofdgebouw. “Een slanke betonplaat en een verhoogde loopbrug verbinden de tuin met dit deel van het gebouw. Deze moderne orangerie moet in het landschap lijken te zweven.”
Op de begane grond zijn nu het sanitair, de verbruikzaal en diverse werkruimtes van een ijssalon ondergebracht, dat meteen veel publiek aantrok. In de orangerie kregen de besteltoog van dit salon en het algemene onthaal een plaats. Op de verdieping zijn vergaderzalen en een gemeenschapsruimte ondergebracht, die de stad ter beschikking stelt van het lokale verenigingsleven. Door de inplanting van het ijssalon en de gemeenschapsruimtes in de omgeving verschoof de pastorie van een gesloten kerkelijke plek naar een meer publieke, burgerlijke omgeving.
De tuin was gedeeltelijk verwilderd. “Vermoedelijk was er ooit een stukje moestuin, maar die hebben we niet hernomen. De hele tuin is nu een parkachtig geheel – zoals dat oorspronkelijk deels het geval was – inclusief nonchalant kronkelende paadjes. Dat sluit elegant aan bij de Engelse aanleg van het nabije gemeentepark. Voor de invulling keken we niet naar het verleden, maar naar de toekomst: we kozen robuuste soorten, die goed bestand zijn tegen het veranderende klimaat.”
“Dit project is het resultaat van een burgerinitiatief, overgenomen door het stadsbestuur. Bezorgde burgers die zich bekommerden om het langzame verval van de pastorie door lange leegstand drongen aan op een duurzaam project met maatschappelijke waarde. Missie geslaagd dus”, besluit Niels Dujourie.
Het ijssalon wordt uitgebaat door Heide Atelier, een non-profitorganisatie die mensen met een niet-aangeboren hersenletsel en autisme ondersteunt en functioneert als opleidingsomgeving. “Architectuur wordt hier een kader voor zorg en re-integratie: de ruimtes ondersteunen het geleidelijk heropbouwen van vaardigheden, autonomie en sociale participatie. De medewerkers van het ijssalon voeren aanvankelijk productiegerelateerde taken uit in het afgesloten gedeelte van de zaak. Pas wanneer ze er klaar voor zijn, worden ze ingezet voor taken die contact met het publiek vereisen.”
Hoessels Ramenbedrijf – Aluminium buitenschrijnwerk orangerie
Voor de orangerie-uitbouw met ijsatelier kozen de architecten voor aluminium buitenschrijnwerk. “Als alternatief voor de oorspronkelijke achterbouw lieten we een staalstructuur met gordijngevel optrekken. Omdat we de glasoppervlakte zo ruim mogelijk en de profielen zo slank mogelijk wensten, opteerden we voor aluminium voor de volledige buitenschil”, aldus architect Niels Dujourie. Voor de levering en plaatsing daarvan stond Hoessels Ramenbedrijf uit Riemst in. “We gebruikten hiervoor profielen van Reynaers Aluminium”, zegt Jurgen Hoessels, die samen met broer Marc de familiezaak leidt. Die werd in 1987 als eenmanszaak opgericht door hun vader Justin en is sinds 2003 een stevige nv, met productie-eenheid op het industrieterrein van Riemst. Intussen is de onderneming ook al vele jaren de fiere drager van het officiële partnerlabel van Reynaers. “Naast aluminium werken we ook met pvc en glasvezel, met systemen van Rehau. In Beverst gebruikten we uitsluitend aluminium schrijnwerk.”
TECHNISCHE FICHE
Bouwheer Stad Bilzen-Hoeselt
Architect a2o architecten (Hasselt)
Hoofdaannemer Bouwbedrijf Louis Reynders (Riemst)
