Neoklassiek gebouw ademt opnieuw historische grandeur

Wie door de Brusselse Guimardstraat wandelt, doet er goed aan de monumentale gevel van het hoofdkantoor van Degroof Petercam even te bewonderen. Met vakmanschap en minutieus restauratiewerk bracht PIT-EIFFAGE de historische pracht terug naar haar oorspronkelijke grandeur. Een gelaagd verhaal van blauwe hardsteen, simili-pierre en buitengewoon schrijnwerk.

Rijke geschiedenis

De Brusselse Leopoldswijk gold in de 19e eeuw als dé prestigewijk voor de aristocratie en de hoge bourgeoisie. Vandaag herinnert slechts een handvol statige herenhuizen met imposante gevels aan die glorietijd. Tot die zeldzame architecturale parels behoort ook het hoofdkantoor van Degroof Petercam. Het neoklassieke herenhuis uit 1851 werd in 1888 de eerste thuisbasis van de bank. Door de tand des tijds was het statige bouwwerk echter toe aan een grondige renovatie. Dankzij de deskundigheid van architect Atelier d’architecture CAZ en aannemer PIT-EIFFAGE onderging het neoklassieke gebouw een grondige restauratie. Met een officiële aannemerserkenning Klasse 8 voor grootschalige restauraties van geklasseerd erfgoed – de hoogste klasse in België – beschikt het bedrijf over de expertise voor projecten van deze omvang en complexiteit. Een kolfje naar hun hand dus.

De oorspronkelijke gevel opnieuw zichtbaar

Senior projectleider Yoni Vandecappelle en zijn team gingen de uitdaging met veel passie en precisie aan: “De oorspronkelijke opdracht leek helder: de blauwe hardsteen reinigen en restaureren, beschadigde gevelvlakken opnieuw bepleisteren, historische ingrepen en latere aanpassingen aan het houten en metalen schrijnwerk corrigeren, met daarnaast plaatselijke herstellingen aan het dak en de monumentale bakgoot. Op papier leek dat een overzichtelijke opdracht, maar zodra je met de nauwgezette restauratie start, ontdek je hoeveel authentiek materiaal en welke verhalen er achter de gevel schuilgaan. De grootste verrassing kwam tevoorschijn bij het verwijderen van de opeenvolgende verflagen op de gevelvlakken tussen de natuurstenen onderdelen. Daaronder bleek de oorspronkelijke simili-pierre opmerkelijk goed bewaard. De warme tint, geïnspireerd op pierre de France, werd het ijkpunt voor de verdere restauratie. Waar plaatselijke herstellingen noodzakelijk waren, koos het team voor een uitzonderlijk consequente oplossing. Achter de loden aansluitingen van de dakgoten werden oude fragmenten simili-pierre gerecupereerd. Dat authentieke materiaal kon opnieuw worden verwerkt, waardoor kleur, korrel en veroudering nauwkeurig aansloten bij het historische gevelbeeld.”

Naar historisch origineel

Authentieke Belgische blauwe hardsteen uit de ‘Carrières du Hainaut’ vormt een belangrijk architectonisch onderdeel van de gevel. De toepassing is typerend voor de 19e-eeuwse Brusselse neoclassicistische architectuur, waarbij de massieve natuursteen de rijke en statige uitstraling van het gebouw accentueert. Zo verleent de in arduin opgetrokken monumentale plint het pand een voornaam karakter. Dit rustica-effect, versterkt door horizontale groeven – die notabene met de hand werden gehouwen – contrasteert bewust met de fijnere simili-afwerking van de hogere verdiepingen. Op deze bovenliggende bouwlagen keert de blauwe hardsteen terug als decoratieve raamomlijstingen en als dorpels, wat opnieuw zorgt voor een boeiend visueel samenspel. Verder zijn ook de uitkragende balustrades en sierlijke consoles absolute blikvangers die diepte en reliëf toevoegen. Als tegengewicht voor de robuuste sokkel getuigen ze van verfijnd, ambachtelijk beeldhouwwerk. “Alle elementen in Belgische blauwe hardsteen werden gereinigd en gerestaureerd. Bijzondere aandacht ging naar de datumstenen bovenaan het gebouw die door verwering sterk waren aangetast. Hun herstel maakt vandaag opnieuw zichtbaar hoeveel detail zich boven de gebruikelijke bliklijn bevindt”, aldus Vandecappelle.

Ramen als spiegel van hun tijd

Het buitenschrijnwerk vertelt hoe sterk 19e-eeuwse architectuur verbonden was met de functie en status van elke verdieping. In de sous-sol bevonden zich soberder uitgevoerde ramen met licht wemelend glas. Op het gelijkvloers werden dubbel opendraaiende eiken ramen gecombineerd met een vaste bovenwaaier en metalen roedeverdeling. De eerste verdieping, traditioneel de belangrijkste bouwlaag van het herenhuis, kreeg de meest monumentale uitvoering. De bijna vier meter hoge eikenhouten raamdeuren waren voorzien van handgepolijst spiegelglas, of ‘glace polie’. Dit destijds bijzonder kostbare glas heeft een variabele dikte van 10 tot 14 millimeter en een opvallende transparantie. Op de hogere verdieping keert opnieuw een soberder raamtype met dubbele vleugels en vaste bovenwaaier terug. “Van alle onderdelen heeft het schrijnwerk wellicht het meeste werk gevraagd”, duidt Vandecappelle. “Elk raam had zijn eigen geschiedenis, schadebeeld en technische uitdagingen. Het eikenhout werd volledig ontdaan van verf en intensief opgeschuurd. Zwarte brandplekken van vroegere herstellingen werden verwijderd, beschadigde stijlen en lijsten kregen zorgvuldig ingepaste stukken kwartiers gezaagd eikenhout en de glassponningen werden verdiept voor het nieuwe glas, gekozen in nauw overleg met de erfgoeddiensten. Ontbrekend historisch beslag werd gereproduceerd en aangevuld. Tot slot kreeg het hout opnieuw meerdere lagen glanzende vernis, passend bij het oorspronkelijke karakter.”

Ook de kroonlijst vroeg om maatwerk

“De monumentale houten kroonlijst en bakgoot, met een ontwikkelde contour van meer dan 1,50 meter, werden vrijwel volledig heropgebouwd. Herbruikbare lijsten bleven behouden en ontbrekende acanthusblokken onder de goot werden nauwkeurig aangevuld. De kleur van de kroonlijst en van de nieuwe bossingpanelen aan de buitenzijde van de ramen op de eerste verdieping werd bewust afgestemd op de blauwe hardsteen. Zo sluiten hout, natuursteen en simili-pierre visueel bij elkaar aan”, vertelt Vandecappelle.

Vertrouwen als basis

“Dankzij het vertrouwen van de bouwheer konden we onze kennis ten volle inzetten”, besluit Vandecappelle. “Door alle disciplines in eigen beheer uit te voeren, behielden we de controle over elke fase van het restauratieproces en konden we een hoog en constant kwaliteitsniveau bewaken. Steeds met oog voor detail en met respect voor de strikte regelgeving rond beschermd erfgoed. Zelfs toen we tijdens de dakwerken op verborgen gebreken zoals asbest stuitten, hebben we direct professioneel en proactief gehandeld. Het resultaat is geen opgepoetste reconstructie, maar een gebouw waarvan de oorspronkelijke materialen, verhoudingen en details opnieuw leesbaar zijn.” ‎‎