Platform voor de bouw
Door interne verschuivingen en de groei van patiëntenvolumes moest het Mechelse AZ Sint-Maarten zijn afdeling orthopedie onderbrengen in een nieuwe polikliniek. Tegelijk bood de uitbreiding de kans om extra vloeroppervlakte te creëren voor toekomstige zorgnoden. Het resultaat is een nieuw gebouwvolume aan de oostzijde van de campus dat zowel functioneel versterkt als architecturaal een eigen identiteit toevoegt aan het bestaande ziekenhuis.
Voor Tripod architecten schuilde de grootste uitdaging in de context. “Je bouwt niet zomaar een uitbreiding”, vertelt architect en bestuurder Nils Wollaert. “Je bouwt tegen een gigantisch en bovendien relatief recent ziekenhuisgebouw. Dan moet de uitbreiding voldoende aansluiting zoeken, maar tegelijk ook een eigen karakter krijgen.”
Die evenwichtsoefening werd nog complexer door de landschappelijke context. De bestaande campus wordt gekenmerkt door groene taluds en slingerende circulatiepatronen, elementen die in het oorspronkelijke ontwerp bewust als speerpunt naar voren werden geschoven. De uitbreiding moest zich dus niet alleen architecturaal, maar ook landschappelijk zorgvuldig inpassen. Tripod koos ervoor om bewust niet louter de bestaande architectuur te kopiëren. De nieuwbouw sluit aan bij het monolithische karakter van het ziekenhuis en introduceert tegelijk een eigen vormentaal via een dynamische hoekverdraaiing en verfijnd materiaalgebruik.
Hoewel de basisstructuur bestaat uit een betonskelet, kozen de architecten voor een gevelafwerking met kleiner formaat betonsteen. Die kleinschaligere materialisatie verzacht bewust de overgang tussen het ziekenhuisvolume en de omliggende bebouwing. “Dat was ook een expliciete vraag vanuit de Vlaamse overheid”, vertelt Nils Wollaert. “Langs de Liersesteenweg vind je hier vooral eengezinswoningen en kleinkorrelige bebouwing. Daarom hebben we ervoor gekozen om het volume duidelijk af te bouwen in hoogte, zodat er een zachtere overgang ontstaat tussen de schaal van het ziekenhuis en die van de omgeving.”
Ook de secundaire ingang aan de oostgevel kreeg een opvallende upgrade. Die toegang wordt gebruikt voor patiëntenvervoer en nachttoegang en had een eerder bescheiden uitstraling. De uitbreiding bood de kans om die zone architecturaal meer présence te geven. Daarbij werd de kenmerkende glazen zorgboulevard aan de voorzijde van het ziekenhuis subtiel herhaald via een nieuwe glazen gevel aan de achterzijde.
De uitbreiding is volledig aangetakt op het bestaande ziekenhuis en respecteert de bestaande circulatielogica. Dat was cruciaal, zowel voor patiëntenstromen als voor logistieke bewegingen.
Een opvallende ontwerpkeuze was het ondergronds brengen van de bestaande parking. Daardoor ontstond ruimte voor de nieuwe polikliniek én een comfortabele doorsteek voor patiënten van radiotherapie en de huisartsenwachtpost zonder groene ruimte op de site in te palmen. Vooral voor minder mobiele patiënten betekent dat een belangrijke comfortverhoging. “Een ziekenhuisgebouw moet in de eerste plaats leesbaar zijn”, zegt Nils Wollaert. “Mensen moeten intuïtief begrijpen waar ze naartoe moeten. Die logica vormde de basis van het ontwerp.”
Wat dit project extra bijzonder maakte voor Tripod architecten was de intensieve samenwerking met de medische teams. Naast het gebouw ontwierp het bureau ook mee het interieur, in nauw overleg met de artsen zelf. Dat leverde bijzonder gedetailleerde input op. Praktische, esthetische en budgettaire verwachtingen moesten voortdurend op elkaar worden afgestemd, binnen een context waarin veel stakeholders betrokken zijn en regelgeving sterk doorweegt.
Met deze uitbreiding bewijst Tripod dat zorgarchitectuur veel verder gaat dan het ontwerpen van vierkante meters. Het draait om het creëren van ruimtes waarin architectuur, functionaliteit en mensgericht comfort samenkomen … tot in het kleinste detail.
EMOTRADE – MUURHANDGREPEN
Bij de afwerking van de nieuwe polikliniek van AZ Sint-Maarten deed hoofdaannemer ibens opnieuw een beroep op Emotrade, onderdeel van de Emergo Group. Het familiebedrijf, opgericht in 1950 en vandaag geleid door de derde generatie, bouwde de voorbije decennia een sterke reputatie op binnen de zorg- en publieke sector. Eind vorig jaar kreeg de groep bovendien een nieuwe CEO en trad een externe investeerder toe, een volgende stap in de verdere professionalisering van het bedrijf. “Wij zijn vooral actief in omgevingen waar intensief gebruik en duurzaamheid hand in hand gaan”, vertelt bestuurder Caroline De Neef. “Denk aan ziekenhuizen, woonzorgcentra, scholen en andere publieke gebouwen waar dagelijks veel passage is en muren extra bescherming nodig hebben.’ Ook bij de eerdere realisatie van het hoofdgebouw van AZ Sint-Maarten leverde de groep oplossingen voor onder meer muurbescherming en handgrepen. Voor de uitbreiding met de nieuwe polikliniek kwam ibens daarom opnieuw aankloppen. Binnen dit project stond Emotrade in voor de levering van muurhandgrepen, cruciale elementen in een zorgomgeving waar veiligheid, comfort en duurzaamheid centraal staan. Volgens Caroline De Neef is die hernieuwde samenwerking geen toeval. *Ibens doet ook in het kader van andere projecten een beroep op ons. Dat vertrouwen groeit dankzij onze service, productkwaliteit en manier van samenwerken. We denken actief mee en streven altijd naar een duurzame oplossing op maat.”
TECHNISCHE FICHE
Bouwheer vzw Emmaüs (Mechelen)
Architect Tripod architecten (Antwerpen)
Hoofdaannemer(s) ibens (Antwerpen)
