Platform voor de bouw
De klassieke kerkelijke uitvaart verliest terrein. Families zoeken steeds meer een plek waar ze op hun eigen manier afscheid kunnen nemen, in een intieme, warme omgeving. Voor het nieuwe uitvaartcentrum in Oud-Turnhout vertaalde Architects in Motion die veranderende beleving naar een gebouw voor maximaal 250 gasten, met de sfeer van een huiskamer en een sacrale ingetogenheid.
Uitvaartzorg Schillebeeckx kende Architects in Motion al van een eerdere uitbreiding in het centrum van Oud-Turnhout. Toen de uitvaartondernemer Jan Schillebeeckx zijn infrastructuur wilde uitbreiden, was meteen duidelijk dat de droom groter was dan enkel een grotere aula. “Steeds minder mensen kiezen voor een klassieke kerkelijke uitvaart”, vertelt architect en zaakvoerder Luc Vanhout. “Tegelijk groeit de behoefte om het afscheid meer in eigen huis en persoonlijker te organiseren.”
Het nieuwe centrum komt tegemoet aan deze nieuwe manier van rouwbeleving en biedt plaats aan 250 mensen. Naast de aula omvat het een ruime foyer en een ontvangstruimte voor de koffietafel. Sinds de opening blijkt die extra capaciteit nodig: volgens Vanhout vinden er soms drie afscheidsmomenten op één dag plaats.
Een capaciteit van 250 mensen vraagt ruimte, terwijl een afscheid geborgenheid nodig heeft. Architects in Motion brak die schaal daarom bewust op. De foyer is ongeveer even groot als de eigenlijke afscheidsruimte, maar bestaat uit verschillende zones om te zitten, te praten of om zich even in alle rust af te zonderen. Zo breek je een grote, eerder onpersoonlijke ruimte op in een reeks kleinere plekken met een eigen sfeer. “Als je binnenkomt, voelt het als een vergrote living”, beschrijft Vanhout. “Je hebt veel minder het gevoel dat je in een klinische ruime terechtkomt.”
Ook materialen en akoestiek ondersteunen dat huiselijke karakter. Akoestisch dempende materialen in plafonds, wanden en vloerbekleding temperen het geluid. Kunst aan de muren versterkt het gevoel van een persoonlijke omgeving. “De sfeer maakt dat mensen bijna automatisch zachter beginnen te praten.” Voor die akoestische uitwerking liet het ontwerpteam zich begeleiden door specialisten.
De beleving begint al voor de ceremonie. Circulatie is daarbij een belangrijk aandachtspunt. Het architectenteam luisterde aandachtig naar de noden rond ontvangst, logistiek en het vervoer van overledenen en vertaalde die naar het plan. Zo parkeren familieleden apart en bereiken via een eigen toegang een familiekamer, los van de publieksstroom. Discretie staat altijd voorop. Nabestaanden betreden het gebouw via de foyer, waar voldoende ruimte is om de familie te begroeten en voor de start samen te zitten.
Hoewel het gebouw midden in Oud-Turnhout ligt, opent de aula zich naar de rivier Aa en een bestaande treurwilg. Dat zicht brengt rust in de ceremonieruimte en verbindt het afscheid met de omgeving. Voor de architectuur zelf keek het bureau naar de sarcofaag als archetype: een uitgesproken, niet-kerkelijke verschijningsvorm die zich bewust onderscheidt van het bestaande, klassiekere gebouw. “Je voelt dat je een sacrale ruimte binnenkomt, met plaats voor stilte en overpeinzing”, aldus Vanhout. Die plek in de dorpskern was een bewuste keuze. Voor het project moesten eerst meerdere percelen worden samengebracht, waardoor het traject zes à zeven jaar liep. Het resultaat staat volgens Vanhout waar het hoort: midden in de lokale gemeenschap, als plek waar mensen samenkomen om afscheid te nemen.
De nieuwe Aula van Uitvaartzorg Jan Schillebeeckx in Oud-Turnhout vroeg om doordachte en duurzame technieken die bijdragen aan een aangenaam binnenklimaat. Vörtgang by Studibo nam het ontwerp en de coördinatie voor zijn rekening, met comfort, betrouwbaarheid en een zorgvuldige projectopvolging als uitgangspunten. Het team ontwierp en coördineerde de technische installaties voor HVAC, sanitair en elektriciteit in nauwe afstemming met verschillende bouwpartners. Een energie-efficiënte lucht-waterwarmtepomp van 150 kW vormt het hart van de klimaatinstallatie. Die wordt gecombineerd met een vraaggestuurd ventilatiesysteem type D met warmteterugwinning en een systeem voor lucht- en vloerverwarming en -koeling. Ook op andere vlakken werd ingezet op een efficiënte uitbating. Regenwaterrecuperatie beperkt het drinkwaterverbruik, terwijl een domoticasysteem de elektriciteit en verlichting intelligent aanstuurt. De technische installaties zijn bovendien zorgvuldig geïntegreerd in de architectuur en sluiten zo aan bij het serene, bijna sacrale karakter van het gebouw. Voor hybride diensten beschikt de aula over een uitgebreid audiovisueel systeem. Een branddetectiesysteem met gedeeltelijke aspiratiedetectie waakt mee over de veiligheid. Tom Smets, managing partner van Vörtgang by Studibo: “Als deel van Studibo verankeren we projectbeslissingen in een bredere visie op duurzame gebouwen. We werken technieken visueel uit met 3D-ontwerp en BIM en stemmen ze zorgvuldig af tussen bouwheer, architect en installateurs. Bij Aula De Aa resulteerde dat in installaties die discretie combineren met toekomstbestendige prestaties.” Die multidisciplinaire benadering wordt volgens Smets almaar belangrijker. “Bouwprojecten worden technischer en vragen om een doorgedreven coördinatie van timing, regelgeving en duurzaamheid. Binnen Studibo brengen we daarvoor verschillende disciplines rond één project samen, met behoud van de nabijheid van onze lokale teams. Zo krijgen bouwpartners rechtstreeks toegang tot gespecialiseerde expertise en kunnen we technische vraagstukken binnen één netwerk op elkaar afstemmen.”
